તંત્રીની કલમે….
વિશ્વના રાજકારણમાં કેટલીક ઘટનાઓ માત્ર એક દેશની સત્તાનું સમીકરણ બદલતી નથી, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વની રાજદ્વારી, સુરક્ષા અને આર્થિક વ્યવસ્થાને નવી દિશા આપી શકે છે. ઇઝરાયેલમાં આવો જ એક મહત્ત્વપૂર્ણ રાજકીય વળાંક આવ્યો છે. લાંબા સમયથી ઇઝરાયેલના રાજકારણમાં પ્રભુત્વ ધરાવતા વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ સામે હવે ભૂતપૂર્વ લશ્કરી વડા અને યાશાર પક્ષના નેતા ગાડી આઇઝનકોટ એક નવા પડકાર તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. ૨૭ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ના રોજ યોજાયેલી સંસદીય ચૂંટણીમાં કોઈ પણ રાજકીય જૂથને સ્પષ્ટ બહુમતી ન મળતાં રાષ્ટ્રપતિ આઇઝેક હર્ઝોગે ૭ નવેમ્બરે આઇઝનકોટને નવી સરકાર રચવાની જવાબદારી સોંપવાનો નિર્ણય જાહેર કર્યો હતો. આ નિર્ણય માત્ર નેતન્યાહુ માટે રાજકીય આંચકો નથી, પરંતુ ઇઝરાયેલના ભવિષ્ય અને મધ્યપૂર્વના સત્તા સમીકરણો માટે પણ મહત્ત્વપૂર્ણ ઘટના છે.
ઇઝરાયેલની ૧૨૦ સભ્યોની સંસદમાં સરકાર રચવા માટે ઓછામાં ઓછા ૬૧ સભ્યોનું સમર્થન જરૂરી છે. ચૂંટણીમાં આઇઝનકોટના નેતૃત્વ હેઠળના વિરોધી જૂથને ૪૮ બેઠકો મળી હતી, જ્યારે નેતન્યાહુના જમણેરી અને ધાર્મિક પક્ષોના જૂથને ૫૩ બેઠકો મળી હતી. અરબ સમર્થિત પક્ષોએ કુલ ૧૯ બેઠકો મેળવી હતી. રાષ્ટ્રપતિ સમક્ષ યોજાયેલી રાજકીય મંત્રણામાં ૬૭ સાંસદોએ આઇઝનકોટને સરકાર રચવાની ભલામણ કરી હતી, જ્યારે ૪૬ સાંસદોએ નેતન્યાહુના સમર્થનમાં અભિપ્રાય આપ્યો હતો. જોકે, આ ભલામણોનો અર્થ સંસદમાં કાયમી બહુમતી મળી ગઈ એવો થતો નથી. આઇઝનકોટને સરકાર રચવા માટે ૨૮ દિવસનો સમય મળ્યો છે અને જરૂર પડે તો વધુ ૧૪ દિવસની મુદત મળી શકે છે. એટલે સત્તા પરિવર્તનની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ છે, પરંતુ તેનું પરિણામ હજુ નિશ્ચિત નથી.
નેતન્યાહુ ઇઝરાયેલના સૌથી લાંબા સમય સુધી વડાપ્રધાન રહેલા નેતા છે. વર્ષોથી સુરક્ષા, આતંકવાદ સામેની લડાઈ અને રાષ્ટ્રીય હિતના મુદ્દાઓ તેમની રાજકીય નીતિના કેન્દ્રમાં રહ્યા છે. પરંતુ ૭ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૩ના હમાસના હુમલા પછી ઇઝરાયેલની સુરક્ષા વ્યવસ્થા, ગુપ્તચર તંત્ર અને સરકારની જવાબદારી અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા હતા. ગાઝામાં લાંબા સમયથી ચાલતા યુદ્ધ, બંધકોનો પ્રશ્ન, સૈનિકોની જાનહાનિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધતા દબાણે ઇઝરાયેલના રાજકારણને નવી દિશામાં ધકેલ્યું છે. આઇઝનકોટની રાજકીય રજૂઆતમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, લશ્કરી જવાબદારી અને સરકારની કામગીરીની સમીક્ષા જેવા મુદ્દાઓ મહત્ત્વ ધરાવે છે. આથી ચૂંટણીમાં મળેલો જનસમર્થનનો સંદેશ માત્ર વ્યક્તિગત નેતૃત્વ સામેનો વિરોધ નહીં, પરંતુ દેશની સુરક્ષા અને શાસન વ્યવસ્થાના પુનર્મૂલ્યાંકનની માગ તરીકે પણ જોવો જોઈએ.
જોકે, આઇઝનકોટ સામે સૌથી મોટો પડકાર સરકાર રચવાનો છે. અરબ પક્ષોના સાંસદોનું સમર્થન મળે તો સંખ્યાબળ વધે, પરંતુ તેમની સાથે સરકાર રચવાના પ્રશ્ને રાજકીય અને વૈચારિક મતભેદો છે. બીજી તરફ નેતન્યાહુ સાથે જોડાયેલા કેટલાક ધાર્મિક પક્ષો સૈન્યમાં ફરજિયાત ભરતી અને ધાર્મિક સમુદાયોને મળતી છૂટછાટ જેવા મુદ્દાઓ પર કડક વલણ ધરાવે છે. આઇઝનકોટ માટે આવા પક્ષો સાથે સમજૂતી કરવી પણ સરળ નહીં હોય. રાષ્ટ્રીય એકતાની સરકાર રચવાનો વિકલ્પ પણ ચર્ચામાં છે. પરંતુ તેમાં નીતિગત મતભેદો દૂર કરવા પડશે. એટલે રાષ્ટ્રપતિનું આમંત્રણ મળવું અને સ્થિર સરકાર રચવી એ બે અલગ બાબતો છે.
આ સત્તા પરિવર્તનની અસર મધ્યપૂર્વ સુધી પહોંચી શકે છે. ઇઝરાયેલની નવી સરકાર ગાઝા અંગે કઈ નીતિ અપનાવે છે, હમાસ સામેની લશ્કરી કાર્યવાહીનું ભવિષ્ય શું હશે, પેલેસ્ટાઇનના પ્રશ્ને કેટલું રાજદ્વારી વલણ અપનાવશે અને ઈરાન સાથેના તણાવને કઈ રીતે સંભાળશે તે બાબતો મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે. અમેરિકા સાથેના સંબંધો, સાઉદી અરેબિયા સહિતના આરબ દેશો સાથેના સંભવિત સંબંધો અને પ્રાદેશિક શાંતિના પ્રયાસો પણ નવી સરકારની નીતિ પર આધાર રાખશે. ભારત માટે પણ આ પરિવર્તન મહત્ત્વનું છે. ઇઝરાયેલ સાથે સંરક્ષણ, કૃષિ, ટેકનોલોજી અને વેપારના સંબંધો ધરાવતા ભારતે બદલાતી રાજકીય પરિસ્થિતિમાં પોતાના વ્યૂહાત્મક હિતો અને મધ્યપૂર્વમાં શાંતિ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પડશે.
આખરે, ઇઝરાયેલની લોકશાહીની ખરી કસોટી માત્ર કોણ વડાપ્રધાન બને છે તેમાં નથી, પરંતુ નવી સરકાર દેશને સુરક્ષા, સ્થિરતા અને શાંતિ તરફ કેટલી આગળ લઈ જાય છે તેમાં છે. નેતન્યાહુનું લાંબું રાજકીય પ્રભુત્વ પડકારાઈ રહ્યું છે, પરંતુ આઇઝનકોટ સામે પણ બહુમતી મેળવવાથી લઈને યુદ્ધ, બંધકો, અર્થતંત્ર અને પ્રાદેશિક સંબંધોના અનેક પડકારો છે. ઇઝરાયેલની જનતાને માત્ર સત્તાનું નવું સમીકરણ નહીં, પરંતુ સુરક્ષિત અને શાંતિપૂર્ણ ભવિષ્યની અપેક્ષા છે. આઇઝનકોટ સરકાર રચવામાં સફળ થાય કે નહીં, એક વાત સ્પષ્ટ છે કે ઇઝરાયેલના રાજકારણમાં જવાબદારી, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને શાસનની દિશા અંગે નવી ચર્ચાનો પ્રારંભ થયો છે. મધ્યપૂર્વને આજે વધુ એક યુદ્ધ નહીં, પરંતુ સ્થાયી શાંતિ અને રાજદ્વારી સમાધાનની જરૂર છે.
નરેન્દ્ર જોષી

